جهش تولید برق تجدیدپذیر در ترکیه؛ سهم ۸۰ درصدی منابع بومی در پیک تابستان
ترکیه در مسیر توسعه انرژیهای تجدیدپذیر شتاب گرفته است؛ بهگونهای که در ژوئن ۲۰۲۶، تولید برق خورشیدی این کشور به رکورد تاریخی ۴.۹۹ تراواتساعت رسید و بیش از ۱۶ درصد از کل برق تولیدی را به خود اختصاص داد.
به گزارش برق مدیا، ارزیابیها نشان میدهد همزمان، رشد تولید برقآبی و بادی به ترکیه کمک کرده است تا سهم منابع داخلی در تأمین برق افزایش یابد و وابستگی به سوختهای وارداتی کاهش پیدا کند؛ تجربهای که میتواند برای ایران، بهویژه در مدیریت پیک تابستان و کاهش ناترازی برق، قابل توجه باشد.
خورشیدیها رکورد زدند
بررسی تازهترین آمارهای تولید برق ترکیه نشان میدهد این کشور در ژوئن ۲۰۲۶ یکی از مهمترین رکوردهای خود در حوزه انرژی خورشیدی را به ثبت رسانده است.
تولید برق خورشیدی ترکیه در این ماه به ۴.۹۹ تراواتساعت رسید؛ رقمی که معادل حدود ۱۶.۴ درصد از کل تولید برق کشور در ژوئن بوده است. افزایش ظرفیت نیروگاههای خورشیدی و استفاده حداکثری از تابش خورشید در ماههای تابستان، از عوامل مهم این رشد به شمار میرود.
رکورد جدید در کل تولید برق
رشد تولید خورشیدی تنها رکورد ثبتشده در صنعت برق ترکیه نبود. مجموع تولید برق این کشور در ژوئن ۲۰۲۶ به ۳۰.۳۵ تراواتساعت رسید و رکورد قبلی تولید ماه ژوئن که در سال ۲۰۲۱ و معادل ۲۸.۶۱ تراواتساعت ثبت شده بود، شکسته شد.
این افزایش تولید در شرایطی اتفاق افتاده که ترکیه تلاش کرده سهم منابع داخلی و تجدیدپذیر را در سبد انرژی خود افزایش دهد.
کاهش وابستگی به سوختهای وارداتی
یکی از مهمترین نکات در کارنامه انرژی ترکیه، افزایش سهم منابع داخلی در تأمین برق است.
بر اساس آمار ارائهشده، از مجموع ۳۰.۳۵ تراواتساعت برق تولیدشده در ژوئن، حدود ۲۴.۲۲ تراواتساعت از منابع داخلی تأمین شده است؛ یعنی بیش از ۸۰ درصد تولید برق این کشور از منابع بومی بوده است.
افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر میتواند به معنای کاهش مصرف سوختهای فسیلی و در نتیجه کاهش آسیبپذیری شبکه برق در برابر نوسانات قیمت و محدودیتهای عرضه سوختهای وارداتی باشد.
تجدیدپذیرها در قلب شبکه برق ترکیه
در ژوئن، مجموع تولید نیروگاههای تجدیدپذیر ترکیه به حدود ۲۰.۶۵ تراواتساعت رسید و این نیروگاهها نقش مهمی در تأمین بار تابستانی ایفا کردند.
در این میان، نیروگاههای برقآبی با تولید ۱۰.۵۴ تراواتساعت، سهمی حدود ۳۴.۷ درصد از کل تولید برق کشور داشتند.
اهمیت برقآبی برای شبکه تنها به میزان تولید آن محدود نمیشود. نیروگاههای برقآبی به دلیل قابلیت کنترلپذیری و سرعت پاسخ بالاتر نسبت به بسیاری از منابع تجدیدپذیر، میتوانند در زمان افزایش تقاضا و همچنین مدیریت فرکانس شبکه نقش مهمی ایفا کنند.
کارنامه تجدیدپذیرهای ترکیه در نیمه نخست ۲۰۲۶
روند رشد انرژیهای پاک در ترکیه محدود به یک ماه نیست. در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶، مجموع تولید برق تجدیدپذیر این کشور به حدود ۱۰۸.۷ تراواتساعت رسید.
در این مدت:
برقآبی: ۵۷ تراواتساعت
بادی: ۲۱.۵ تراواتساعت
خورشیدی: ۱۹.۲ تراواتساعت
همچنین مجموع تولید برق از منابع داخلی در نیمه نخست سال به حدود ۱۳۰.۹ تراواتساعت رسید.
این ارقام نشان میدهد که ترکیه در حال حرکت به سمت سبدی متنوعتر از منابع تولید برق است؛ سبدی که در آن خورشید و باد در کنار نیروگاههای برقآبی قرار گرفتهاند.
ترکیب خورشید و آب؛ یک الگوی قابل توجه
یکی از نکات مهم در تجربه ترکیه، صرفاً افزایش ظرفیت خورشیدی نیست، بلکه نحوه ترکیب منابع مختلف تجدیدپذیر با یکدیگر است.
تولید خورشیدی در ساعات روز و بهویژه در فصل تابستان افزایش مییابد؛ یعنی زمانی که مصرف برق نیز به دلیل استفاده گسترده از سامانههای سرمایشی به اوج میرسد. در مقابل، نیروگاههای برقآبی قابلیت بیشتری برای تنظیم تولید و پاسخ به تغییرات بار دارند.
ترکیب این دو منبع میتواند به مدیریت بهتر پیک مصرف کمک کند. به بیان دیگر، توسعه خورشیدی در کنار منابع کنترلپذیر مانند برقآبی، امکان استفاده مؤثرتر از ظرفیتهای تجدیدپذیر را فراهم میکند و فشار بر نیروگاههای فسیلی را کاهش میدهد.
یک تجربه قابل تامل برای ایران
تجربه ترکیه از این جهت برای ایران اهمیت دارد که مسئله ناترازی برق، رشد مصرف تابستانی و محدودیت تأمین سوخت نیروگاهها، از چالشهای جدی صنعت برق کشور است.
افزایش ظرفیت نیروگاههای خورشیدی و بادی میتواند بخشی از برق مورد نیاز در دورههای اوج مصرف را تأمین کند. البته توسعه تجدیدپذیرها به تنهایی کافی نیست و باید همزمان با آن، شبکه انتقال و توزیع، ذخیرهسازی انرژی، مدیریت مصرف و نیروگاههای انعطافپذیر نیز توسعه پیدا کنند.
از این منظر، تجربه ترکیه بیش از آنکه صرفاً یک رکورد آماری در تولید برق خورشیدی باشد، میتواند نمونهای از پیوند توسعه تجدیدپذیرها با امنیت انرژی و مدیریت شبکه تلقی شود.
اقتصاد برق؛ حلقه مهم توسعه تجدیدپذیرها
تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که توسعه پایدار انرژیهای تجدیدپذیر تنها با ساخت نیروگاه محقق نمیشود و ایجاد سازوکارهای اقتصادی مناسب نیز اهمیت زیادی دارد.
تقویت بازار برق، ایجاد امکان معامله برق سبز، توسعه ابزارهایی مانند تابلوی سبز بورس انرژی و تسهیل حضور بخش خصوصی میتواند انگیزه سرمایهگذاری در نیروگاههای خورشیدی و بادی را افزایش دهد.
در چنین مدلی، صنایع و مصرفکنندگان بزرگ میتوانند بخشی از برق مورد نیاز خود را از منابع پاک تأمین کنند و سرمایهگذاران نیز از طریق فروش برق تولیدی، امکان بازگشت سرمایه پیدا کنند.
درس اصلی برای مدیریت برق ایران
رکوردهای جدید ترکیه در تولید برق خورشیدی و رشد همزمان منابع بادی و برقآبی نشان میدهد که توسعه تجدیدپذیرها زمانی بیشترین اثر را بر امنیت انرژی خواهد داشت که با مدیریت هوشمند شبکه، تنوعبخشی به سبد تولید، توسعه ذخیرهسازی و اصلاح سازوکارهای اقتصادی بازار برق همراه شود.
برای ایران نیز توسعه نیروگاههای خورشیدی و بادی میتواند علاوه بر افزایش ظرفیت تولید برق، به کاهش مصرف سوخت نیروگاههای حرارتی در دورههای پیک، آزادسازی سوخت برای مصارف دیگر و کاهش آسیبپذیری شبکه در برابر محدودیتهای تأمین سوخت کمک کند.
به این ترتیب، تجربه ترکیه یک پیام روشن برای سیاستگذار ایرانی دارد: توسعه تجدیدپذیرها فقط یک سیاست زیستمحیطی نیست؛ بلکه میتواند بخشی از راهبرد امنیت سوخت، امنیت برق و مدیریت ناترازی انرژی باشد.