توسعه نیروگاههای خورشیدی؛ نسخهای برای اقتصاد محلی
توسعه نیروگاههای خورشیدی در روستاها، مناطق عشایری و کمبرخوردار، در کنار افزایش ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر، میتواند به تأمین بخشی از نیاز انرژی این مناطق، بهبود کیفیت برق در انتهای شبکه و ایجاد اشتغال و درآمد پایدار برای خانوارهای روستایی منجر شود؛
به گزارش برق مدیا به نقل از ایسنا، رویکردی که با برنامه افزایش ظرفیت تجدیدپذیرهای کشور تا ۱۲ هزار مگاوات در پایان سال ۱۴۰۵، وارد مرحله تازهای شده است.
ایران با برخورداری از تابش خورشید در بیش از ۸۰ درصد خاک کشور و همچنین پتانسیل قابلتوجه انرژی بادی، ظرفیت بالایی برای توسعه نیروگاههای خورشیدی و بادی دارد. براساس آخرین اطلاعات ارائهشده از سوی مسئولان، ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر کشور تا پایان شهریورماه به ۶۰۰۰ مگاوات رسیده و طبق برنامه وزارت نیرو، این ظرفیت تا پایان سال ۱۴۰۵ به ۱۲ هزار مگاوات افزایش خواهد یافت.
بخشی از این ظرفیت میتواند از طریق توسعه نیروگاههای کوچک و متوسط در مناطق روستایی، عشایری و کمبرخوردار ایجاد شود؛ مناطقی که علاوه بر ظرفیت مناسب برای تولید انرژی، با چالشهایی مانند محدودیت اشتغال و مهاجرت نیروی انسانی به شهرهای بزرگ مواجه هستند.
انرژی خورشیدی در خدمت اقتصاد روستا
سالهاست مهاجرت از روستاها به سمت شهرهای بزرگ ادامه دارد و کمبود فرصتهای شغلی و نبود فعالیتهای اقتصادی پایدار از جمله عوامل موثر بر این روند عنوان شده است. در چنین شرایطی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر میتواند علاوه بر تأمین بخشی از نیاز انرژی روستاها، زمینه شکلگیری فعالیتهای اقتصادی جدید و ایجاد منابع درآمدی پایدار را فراهم کند.
تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که استقرار نیروگاههای خورشیدی در برخی روستاها، علاوه بر ایجاد فرصتهای شغلی برای خانوارها، میتواند به توسعه فعالیتهای اقتصادی مکمل، از جمله صنایع غذایی و تولید محصولات مرتبط در مناطق و استانهای مختلف کمک کند.
اجرای گسترده این رویکرد نیازمند هماهنگی میان وزارتخانهها، سازمانها و نهادهای حمایتی است تا بستر لازم برای مشارکت ساکنان محلی و سرمایهگذاران و تبدیل ظرفیتهای موجود به فعالیتهای اقتصادی فراهم شود.
تولید برق در کنار مصرف؛ راهکاری برای کاهش فشار بر شبکه
استفاده از ظرفیتهای محلی برای تولید برق خورشیدی به خانوارها و روستاها امکان میدهد بخشی از انرژی مورد نیاز خود را در همان محل تولید کنند و از وارد شدن فشار مضاعف به شبکه سراسری بکاهند.
در این زمینه میتوان از پشتبام منازل، زمینهای موجود و ظرفیت سرمایهگذاران برای احداث نیروگاههای کوچک استفاده کرد. نزدیک شدن محل تولید به محل مصرف، علاوه بر کاهش فشار بر شبکه، میتواند در بهبود کیفیت برق مناطق واقع در انتهای شبکه نیز مؤثر باشد.
روستاهای دورافتاده معمولا در انتهای شبکه سراسری برق قرار دارند و به همین دلیل ممکن است بیشتر با نوسانات کیفیت و کمیت برق مواجه شوند. توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در این مناطق میتواند با افزایش عرضه برق در محل، شرایط بهرهبرداری از شبکه را بهبود دهد و زمینه تحقق عدالت انرژی را تقویت کند.
از سوی دیگر، متناسبسازی نوع نیروگاه با شرایط اقلیمی و زیرساختهای هر منطقه، میتواند به ایجاد الگوی پایدارتر تأمین انرژی در روستاها کمک کند. دسترسی پایدار به برق، ایجاد اشتغال و شکلگیری درآمد مستمر از مؤلفههای مهم توسعه پایدار در مناطق روستایی محسوب میشود.
نیروگاههای خورشیدی روستایی تا سقف سه مگاوات
در همین راستا، مهدی حسینی، مدیرکل دفتر برنامه، بودجه و تنظیم مقررات ساتبا، با اشاره به ابلاغ «آییننامه راهبری توسعه نیروگاههای مناطق هدف شامل تجدیدپذیر روستایی، عشایری و کمبرخوردار تا سقف سه مگاوات»، اظهار کرده است که این آییننامه صرفاً با هدف افزایش ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر تدوین نشده، بلکه توسعه متوازن، ارتقای امنیت و تابآوری انرژی، تقویت اقتصاد محلی و افزایش بهرهوری در سطح اقتصاد ملی را دنبال میکند.
به گفته وی، هدایت سرمایههای خرد محلی در سراسر کشور به سمت سرمایهگذاریهای مولد در مناطق روستایی، عشایری و کمبرخوردار میتواند ظرفیتهای اقتصادی این مناطق را فعال کند و بخشی از منافع حاصل از توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را بهصورت مستقیم وارد اقتصاد محلی و زنجیره ارزش ملی کند.
حسینی همچنین با اشاره به سازوکارهای حمایتی این آییننامه گفته است تأمین مالی طرحها از محل منابع پیشبینیشده، از جمله منابع حساب پیشرفت و عدالت، منابع ریالی صندوق توسعه ملی و ظرفیت گواهیهای صرفهجویی انرژی پیشبینیشده در برنامه هفتم پیشرفت انجام خواهد شد.
به گفته وی، برای پروژههای پیشران از جمله ریزشبکهها، سامانههای هیبریدی و ذخیرهسازهای انرژی خورشیدی نیز مشوقهایی در نظر گرفته شده است.
اجرای این طرحها در چارچوب طرح ملی روشنا میتواند در کنار افزایش ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر، به توزیع متوازنتر منافع حاصل از توسعه انرژیهای پاک، تقویت اقتصاد محلی و فعالسازی ظرفیت مناطق کمتر برخوردار کشور کمک کند.
کاهش تلفات و افزایش تابآوری شبکه
توسعه سامانههای خورشیدی مقیاس کوچک تنها به تولید برق پاک محدود نمیشود و میتواند نقش مهمی در کاهش تلفات شبکه توزیع برق داشته باشد. همچنین از منظر پدافند غیرعامل، پراکندهسازی منابع تولید و نزدیک کردن آنها به نقاط مصرف، یکی از راهکارهای افزایش تابآوری شبکه برق کشور محسوب میشود.
این طرحها از سوی دیگر میتوانند زمینه مشارکت گستردهتر مردم در صنعت برق را فراهم کنند و با استفاده از سرمایههای خرد و محلی، مسیر توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر را در مناطق مختلف کشور هموارتر سازند.
در این میان، پشتبام منازل، زمینهای بلااستفاده، شهرکها و انشعابهای صنعتی از جمله ظرفیتهایی هستند که میتوانند برای توسعه نیروگاههای خورشیدی مورد استفاده قرار گیرند.
بر این اساس، فرایند اخذ مجوز و احداث نیروگاههای خورشیدی خانگی از طریق سامانه مهرسان انجام میشود. متقاضیان در شهرها و روستاها میتوانند برای احداث نیروگاه روی پشتبام، حیاط، زمین یا در محل انشعابهای صنعتی و شهرکهای صنعتی، از این سامانه برای ثبتنام و پیگیری فرایند استفاده کنند.
خورشید؛ ظرفیت تازه برای توسعه روستاها
مجموع این اقدامات نشان میدهد توسعه نیروگاههای خورشیدی در مناطق روستایی، عشایری و کمبرخوردار میتواند فراتر از افزایش ظرفیت تولید برق، به ابزاری برای توسعه اقتصادی این مناطق تبدیل شود. ایجاد اشتغال، شکلگیری درآمد پایدار، تقویت فعالیتهای اقتصادی محلی، کاهش تلفات شبکه و بهبود کیفیت دسترسی به انرژی، بخشی از دستاوردهای بالقوه این رویکرد است.
این موضوع با توجه به برنامه افزایش ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر کشور تا ۱۲ هزار مگاوات در پایان سال ۱۴۰۵، اهمیت بیشتری پیدا میکند و میتواند سهم مناطق روستایی و کمتر برخوردار را در توسعه انرژیهای پاک افزایش دهد.