خورشیدیها آمدند، اما برق صنایع تامین نشد؛ ۵۰۰ مگاوات در برابر یک نیاز بزرگ
توسعه انرژی خورشیدی در شهرکهای صنعتی با وجود ظرفیت بالای این بخش، همچنان با چالشهایی مانند هزینه سنگین سرمایهگذاری، محدودیت ظرفیت شبکه، طولانی بودن فرآیند اخذ مجوز و مشکلات فروش برق مواجه است؛ موانعی که سرعت بهرهگیری صنایع از انرژی پاک را محدود کرده.
به گزارش برق مدیا، ارزیابیها نشان میدهد با وجود این موانع، روند احداث و بهرهبرداری از نیروگاههای خورشیدی در شهرکهای صنعتی طی سالهای اخیر افزایش یافته و تاکنون بیش از ۴۰۰ مگاوات ظرفیت نیروگاه خورشیدی در شهرکهای تخصصی، زونهای خورشیدی، سقف سولهها و اراضی مجاور به بهرهبرداری رسیده است؛ ظرفیتی که پیشبینی میشود تا پایان سال ۱۴۰۵ به ۵۰۰ مگاوات برسد.
تامین انرژی پایدار به یکی از مهمترین چالشهای بخش صنعت تبدیل شده و در این میان، انرژی خورشیدی به عنوان یکی از راهکارهای تامین برق و کاهش فشار بر شبکه، مورد توجه صنایع قرار گرفته است. شهرکهای صنعتی نیز به دلیل برخورداری از ظرفیتهایی مانند سقف سولههای واحدهای تولیدی، اراضی مجاور و امکان ایجاد زونهای خورشیدی، از ظرفیت قابل توجهی برای توسعه نیروگاههای خورشیدی برخوردارند.
با این حال، توسعه انرژی خورشیدی در شهرکهای صنعتی با مجموعهای از چالشها مواجه است؛ از هزینه سنگین احداث نیروگاه و دشواری تامین مالی برای صنایع کوچک و متوسط گرفته تا محدودیت شبکه برق، فرآیندهای اداری طولانی و مشکلات مربوط به فروش برق تولیدی. از سوی دیگر، انرژی خورشیدی در شرایط فعلی تنها بخش کوچکی از نیاز برق صنایع را پوشش میدهد و نمیتواند به عنوان جایگزینی کامل برای برق مورد نیاز واحدهای صنعتی در نظر گرفته شود.
طهمورث لاهوتی اشکوری، رئیس هیات مدیره و مدیرعامل شرکت مادر تخصصی سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران، در تشریح روند توسعه انرژی خورشیدی در شهرکهای صنعتی و چالشهای پیش روی این حوزه، به ظرفیت ایجادشده و موانع توسعه آن اشاره کرده است.
رشد احداث نیروگاههای خورشیدی در شهرکهای صنعتی
لاهوتی اشکوری با اشاره به روند احداث و بهرهبرداری از نیروگاههای خورشیدی در شهرکهای صنعتی گفت: روند احداث و بهرهبرداری از نیروگاههای خورشیدی در شهرکهای صنعتی در حال افزایش است.
به گفته معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت، تاکنون بیش از ۴۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی در شهرکهای صنعتی به بهرهبرداری رسیده است. این ظرفیت شامل شهرکهای تخصصی، زونهای خورشیدی، سقف سولهها و اراضی مجاور میشود.
او افزود: پیشبینی میشود این میزان تا پایان سال ۱۴۰۵ به ۵۰۰ مگاوات برسد.
با وجود افزایش ظرفیت تولید برق خورشیدی در شهرکهای صنعتی، توسعه این نیروگاهها همچنان با چالشهایی مواجه است که میتواند سرعت سرمایهگذاری و بهرهبرداری از ظرفیتهای موجود را تحت تأثیر قرار دهد.
هزینه بالای سرمایهگذاری؛ مانع صنایع کوچک و متوسط
یکی از مهمترین چالشهای توسعه انرژی خورشیدی، هزینه سرمایهگذاری برای احداث نیروگاههاست. لاهوتی اشکوری در این زمینه تاکید کرده است که هزینه سرمایهگذاری برای هر مگاوات نیروگاه خورشیدی با احتساب زیرساختها، برای بسیاری از صنایع کوچک و متوسط غیرقابل تامین است.
این مسئله به ویژه برای واحدهای کوچک و متوسط که معمولا با محدودیت نقدینگی مواجه هستند، اهمیت بیشتری دارد و میتواند امکان ورود آنها به پروژههای تولید برق خورشیدی را محدود کند.
مشکل فروش برق تولیدی
در کنار هزینههای بالای سرمایهگذاری، مشکل فروش برق تولیدی نیز یکی دیگر از چالشهای پیش روی توسعه نیروگاههای خورشیدی در شهرکهای صنعتی عنوان شده است.
این مسئله میتواند بر جذابیت اقتصادی پروژههای خورشیدی اثر بگذارد و در تصمیم سرمایهگذاران برای ورود به این حوزه نقش داشته باشد.
ورود صنعتگران به فعالیتهای غیرتخصصی
یکی دیگر از چالشهای مطرحشده، انحراف صنعتگران از فعالیت تخصصی خود است. به گفته لاهوتی اشکوری، فشار برای ورود صنعتگران به حوزه غیرتخصصی تامین انرژی، آنها را از تمرکز بر تولید و نوآوری بازمیدارد و بخشی از پتانسیل آنها را صرف این امور میکند.
بر این اساس، اگرچه تامین برق مورد نیاز واحدهای صنعتی اهمیت زیادی دارد، اما ورود گسترده صنعتگران به حوزه تولید انرژی میتواند بخشی از تمرکز آنها را از فعالیت اصلی، یعنی تولید، توسعه محصول و نوآوری، منحرف کند.
انرژی خورشیدی هنوز پاسخگوی نیاز کامل صنایع نیست
یکی از پرسشهای مهم درباره توسعه انرژی خورشیدی در شهرکهای صنعتی این است که این ظرفیت تا چه اندازه میتواند پاسخگوی نیاز واقعی واحدهای صنعتی باشد.
لاهوتی اشکوری در پاسخ به این موضوع تصریح کرده است: انرژی خورشیدی در حال حاضر تنها بخش کوچکی از نیاز واحدهای صنعتی را تامین میکند و به هیچ وجه پاسخگوی کامل نیاز آنها نیست.
وی برای این موضوع دلایل مختلفی را مطرح کرده است.
تولید متناوب؛ محدودیت ذاتی انرژی خورشیدی
یکی از مهمترین محدودیتهای انرژی خورشیدی، ماهیت متناوب تولید آن است. تولید برق خورشیدی در شب صفر است و در روزهای ابری و بارانی نیز به شدت کاهش مییابد.
بر همین اساس، یک واحد صنعتی که به برق ۲۴ ساعته نیاز دارد، نمیتواند تنها به خورشید متکی باشد.
این موضوع به ویژه برای واحدهایی که فرآیند تولید آنها به صورت پیوسته انجام میشود، اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا این واحدها برای استمرار فعالیت خود به تامین برق در تمام ساعات شبانهروز نیاز دارند و نمیتوانند نیاز خود را صرفاً از طریق یک منبع متناوب تامین کنند.
۵۰۰ مگاوات در برابر نیاز چند هزار مگاواتی صنایع
دلیل دیگر محدود بودن نقش انرژی خورشیدی، حجم ظرفیت ایجادشده در مقایسه با نیاز واقعی صنایع کشور است.
لاهوتی اشکوری با اشاره به هدفگذاری ۵۰۰ مگاواتی برای ظرفیت نیروگاههای خورشیدی در شهرکهای صنعتی عنوان کرده است که این میزان در مقابل نیاز چندین هزار مگاواتی صنایع کشور، بسیار ناچیز است و تنها سهم ناچیزی از کل مصرف را پوشش میدهد.
بنابراین، حتی تحقق هدف ۵۰۰ مگاواتی نیز به معنای تامین بخش عمده نیاز برق صنایع نخواهد بود و انرژی خورشیدی همچنان تنها بخشی از سبد تامین انرژی واحدهای صنعتی را تشکیل خواهد داد.
خورشیدی؛ مکمل برق صنایع، نه جایگزین آن
در چنین شرایطی، بهترین نگاه به انرژی خورشیدی، استفاده از آن به عنوان یک منبع مکمل و کمککننده در مدیریت پیک مصرف است.
بر اساس توضیحات ارائهشده، انرژی خورشیدی میتواند در ساعات اوج تابش، فشار بر شبکه را کاهش دهد و به صنایع در کاهش سهمیه برق مصرفی و بهرهمندی از مشوقها کمک کند؛ اما به تنهایی راهکار نهایی برای تامین برق مورد نیاز صنایع نیست.
به عبارت دیگر، انرژی خورشیدی میتواند بخشی از فشار موجود بر شبکه برق را کاهش دهد، اما برای تامین برق پایدار واحدهای صنعتی، همچنان به منابع و راهکارهای مکمل نیاز است.
چرا ظرفیت خورشیدی شهرکهای صنعتی هنوز محدود است؟
با وجود ظرفیت بالای پشتبام کارخانهها و اراضی موجود در شهرکهای صنعتی، سهم انرژی خورشیدی در تامین برق صنایع همچنان محدود است.
لاهوتی اشکوری در تشریح این موضوع به وجود موانع جدی برای بهرهبرداری گسترده از این ظرفیت اشاره کرده است.
تامین مالی و هزینههای سنگین
نخستین مانع، مشکل تامین مالی و هزینههای سنگین سرمایهگذاری است.
هزینه بالای سرمایهگذاری اولیه، بهویژه برای واحدهای کوچک و متوسط که با کمبود نقدینگی دستوپنجه نرم میکنند، مهمترین مانع توسعه این ظرفیت عنوان شده است.
در چنین شرایطی، حتی واحدهایی که از نظر فنی امکان نصب نیروگاه خورشیدی بر روی سقف سوله یا در اراضی در اختیار خود را دارند، ممکن است به دلیل نبود منابع مالی کافی نتوانند وارد این حوزه شوند.
محدودیت ظرفیت شبکه برای اتصال نیروگاهها
دومین مانع، محدودیت ظرفیت شبکه برای اتصال نیروگاههای جدید است.
بر اساس توضیحات ارائهشده، شبکههای فرسوده و کمظرفیت، امکان اتصال نیروگاههای جدید را نمیدهند و اجرای طرح اتصال مجدد نیز هزینههای سرسامآوری دارد.
در نتیجه، حتی در مواردی که سرمایهگذار برای احداث نیروگاه آمادگی دارد، محدودیتهای شبکه میتواند مانع بهرهبرداری از ظرفیت ایجادشده شود.
فرآیندهای اداری طولانی
سومین چالش، فرآیندهای اداری طولانی برای دریافت مجوزهای مورد نیاز است.
اخذ مجوزها از دستگاههای متعدد، زمانبر است و میتواند سرمایهگذاران را دلسرد کند. طولانی شدن فرآیند صدور مجوزها، علاوه بر افزایش زمان اجرای پروژه، میتواند بر هزینههای سرمایهگذاری نیز اثرگذار باشد و جذابیت اقتصادی پروژه را کاهش دهد.
مشکلات فروش برق و بهرهمندی از مشوقها
چهارمین چالش مطرحشده، مشکلات فروش برق و بهرهمندی از مشوقهاست.
این موضوع نیز از جمله موانعی است که میتواند بر اقتصاد پروژههای خورشیدی و انگیزه سرمایهگذاران برای توسعه نیروگاههای جدید در شهرکهای صنعتی اثر بگذارد.
ظرفیت خورشیدی در انتظار رفع موانع
در مجموع، روند احداث و بهرهبرداری از نیروگاههای خورشیدی در شهرکهای صنعتی رو به افزایش است و تاکنون بیش از ۴۰۰ مگاوات ظرفیت در قالب شهرکهای تخصصی، زونهای خورشیدی، سقف سولهها و اراضی مجاور به بهرهبرداری رسیده است؛ ظرفیتی که قرار است تا پایان سال ۱۴۰۵ به ۵۰۰ مگاوات برسد.
با این حال، فاصله میان ظرفیت فعلی و نیاز واقعی صنایع نشان میدهد که انرژی خورشیدی در شرایط فعلی نمیتواند به تنهایی پاسخگوی نیاز برق واحدهای صنعتی باشد. ماهیت متناوب تولید، نیاز صنایع به برق ۲۴ ساعته و حجم چند هزار مگاواتی مصرف، استفاده از انرژی خورشیدی را بیشتر در جایگاه یک منبع مکمل قرار میدهد.
از سوی دیگر، هزینه بالای سرمایهگذاری، دشواری تامین مالی، محدودیت ظرفیت شبکه، فرآیندهای اداری طولانی و مشکلات فروش برق و بهرهمندی از مشوقها، همچنان موانعی هستند که برای استفاده گستردهتر از ظرفیت خورشیدی شهرکهای صنعتی باید برطرف شوند.
در این میان، توجه به ظرفیت بالای سقف سولههای کارخانهها و اراضی شهرکهای صنعتی، در کنار ایجاد سازوکارهای مناسب برای تامین مالی، تسهیل اتصال به شبکه، کوتاه شدن فرآیندهای اداری و حل مشکلات فروش برق میتواند مسیر توسعه انرژی خورشیدی در بخش صنعت را هموارتر کند.