ظرفیت برق خورشیدی از ۶۰۰۰ مگاوات گذشت؛ آسیب غفلت از نیروگاههای کوچکمقیاس
یک کارشناس حوزه انرژی با اشاره به مزیت نیروگاههای کوچکمقیاس گفت: از مزیتهای نیروگاه کوچکمقیاس، بینیازی از توسعه شبکه است که به صرفهجویی در هزینه و زمان میانجامد.
به گزارش برق مدیا به نقل از خبرگزاری فارس؛ علی مرادی، کارشناس حوزه انرژی در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس، با اشاره به عبور ظرفیت نیروگاههای خورشیدی کشور از ۶۰۰۰ مگاوات اظهار کرد: اخیراً ظرفیت نیروگاههای خورشیدی کشور از ۶۰۰۰ مگاوات فراتر رفت و این نوید آن را میدهد که سبد انرژی ما گامبهگام به سوی تنوعبخشی و توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر پیش میرود.
مرادی افزود: با این حال، در کنار اینکه این دستاورد یک نقطه مزیت، تنوعبخشی و حُسن به شمار میآید، باید بپذیریم که تمرکز ما بر ساخت نیروگاههای بزرگمقیاس و بزرگ و متوسط و غفلت از توسعه نیروگاههای انشعابی و خُردِ نیروگاههای کوچکمقیاس خانگی، یک آسیب جدی است و سرانجام باید برای توسعه نیروگاههای کوچکمقیاس چارهای اندیشیده شود.
او با اشاره به مزیت نیروگاههای کوچکمقیاس تصریح کرد: از مزیتهای نیروگاه کوچکمقیاس، بینیازی از توسعه شبکه است که به صرفهجویی در هزینه و زمان میانجامد.
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به تجربه سالهای گذشته در توسعه نیروگاهها گفت: در سالهای گذشته تمرکز توسعه نیروگاهها بر مدل خرید تضمینی بود؛ مدلی که به دو دلیل نتوانست جذابیت لازم را ایجاد کند: نخست توجیه اقتصادی و دوم بروکراسیهای پیچیده اداری و دولتی.
مرادی ادامه داد: طبیعتاً حتی اگر آن جذابیت اقتصادی نیز شکل میگرفت، دولت بهذات خود توانایی تعامل با هزاران یا حتی میلیونها مشترکی که میخواستند قراردادی با دولت امضا کنند را نداشت. در آینده نیز با مدل فعلی، یعنی خرید تضمینی، نمیتوانستیم پیش برویم.
از خرید تضمینی تا تجمیعکنندهها؛ چرخش راهبرد توسعه خورشیدی
مرادی راهبرد کلان توسعه این نیروگاهها را اینگونه تشریح کرد: راهبرد کلان ما برای توسعه نیروگاه کوچکمقیاس باید راهکاری باشد که مردم را بهطور مستقیم با بخش خصوصی پیوند دهد و در این میدان، دولت نقش تنظیمگر را ایفا کند، نه نقش متولی یا مالک. بدین منظور باید بستری فراهم شود تا نیروگاههای کوچکمقیاس ما نیز بتوانند به بورس انرژی وارد شوند و ارتباطی مستقیم میان مردم و بورس و میان مردم و صنایع برقرار شود.
او در توضیح مفهوم تجمیعکننده گفت: تجمیعکننده نهادی است واسطه میان مردم و بورس انرژی که نیروگاههای کوچکمقیاس را تجمیع میکند، یعنی آنها را یکجا گرد هم میآورد تا همه مردم از عواید بورس انرژی، چه سود، چه ریسک و چه زیان، بهرهمند شوند.
مرادی افزود: این مفهوم کلی تجمیعکننده از سال گذشته در کشور ما نیز شکل گرفت و در ماه گذشته، دستورالعمل صدور پروانه تجمیعکننده از سوی ساتبا ابلاغ شد.
ابلاغ دستورالعمل تجمیعکنندهها؛ همه شرکتها میتوانند وارد شوند
او مهمترین ویژگی دستورالعمل فعلی را اینگونه بیان کرد: به گمان من مهمترین ویژگی دستورالعمل فعلی آن است که در عین سادگی، زمینه ایجاد یک فعالیت رقابتی میان تجمیعکنندگان را فراهم کرده و هیچ نشانی از انحصار یا محدودیت در آن دیده نمیشود. در واقع شرکتهای حقوقی با هر اندازه و حجم فعالیتی میتوانند وارد شوند و با در نظر گرفتن نکاتی که در دستورالعمل آمده، از جمله الزام داشتن پروانه، الزام شبکه ارتباط با مشتریان و تضامین مالی و از این قبیل موضوعات، فعالیت تجمیعکنندگی را انجام دهند. از این رو، این یک نقطه مثبت و رو به جلو است.
مرادی ادامه داد: در واقع تمام اصناف مرتبط با حوزه انرژی، حوزه زیرساخت، حوزه آیتی، حوزه مالی و فعالیتهای مرتبط میتوانند به فعالیت تجمیعکنندگی بپردازند و این فعالیت منحصر به دسته خاصی از کسبوکارها مانند شرکتهای خردهفروش و این قبیل موضوعات نیست.
این کارشناس با اشاره به امتیاز ویژه پلتفرمهای بزرگ در دستورالعمل گفت: دستورالعمل امتیاز ویژهای برای پلتفرمهای با کاربران بالای ۵۰ هزار در نظر گرفته است؛ یعنی در واقع میخواهد به نوعی کار را برای شرکتهای بزرگ که اعتبار بیشتری دارند، تجربه بیشتری دارند و زیرساخت ارتباط با مشتریان خرد و گستردهای را در اختیار دارند، هموارتر کند تا فضا برای آنها مهیاتر و سرعت رشدشان بیشتر شود.
سازوکارهای جلوگیری از اختلاف
او همچنین به سازوکارهای جلوگیری از اختلاف میان مشترکان اشاره کرد و گفت: برای جلوگیری از بروز اختلاف میان مشترکان، یعنی دارندگان پنل و تجمیعکننده، سازوکارهایی نیز در نظر گرفته شده است، از جمله تضامین مالی و امکان بازگشت به قرارداد خرید تضمینی. یعنی در واقع دولت بیان میکند که در صورت بروز هر اتفاقی، آنها میتوانند نیروگاه را به قرارداد خرید تضمینی بازگردانند یا حتی شرکت تجمیعکننده خود را تغییر دهند.
چالش نیروگاههای خانگی و راهکار تضمین
مرادی درپاسخ به سؤال درباره فرصتها و محدودیتهای نیروگاههای پشتبامی اظهار کرد: به نظر من مهمترین فرصت و محدودیت، در واقع همان ریسکی است که نیروگاه پشتبامی متحمل میشود؛ یعنی ریسک ورود به بازار سرمایه. کمااینکه این ورود میتواند خود یک فرصت باشد و به افزایش درآمد و بالا رفتن نرخ بازده بینجامد، همان مقدار نیز میتواند قیمت را کاهش دهد و ریسکهایی را برای سرمایهگذار پدید آورد. این، ذات ورود به بازار در مقابل مدل خرید تضمینی است.
او افزود: با این حال، با توجه به اینکه دستورالعمل محدودیت خاصی وضع نکرده، این احتمال وجود دارد که شرکتها پلنهای مختلفی را برای مردم تضمین کنند. برای نمونه، میتوانند مدلهایی از خرید تضمینی بالاتر از خرید تضمینی دولت به مردم پیشنهاد دهند تا آنها را در برابر ریسکهای بازار سرمایه واکسینه کنند؛ یعنی پلنهایی با ریسک حداقلی و ریسک حداکثری به مردم ارائه دهند تا نوسانات بازار سرمایه و تابلوی سبز به آسیبدیدگی مردم نیانجامد.
نیروگاه خانگی؛ موانع امروز، چشمانداز فردا
مرادی درباره مهمترین اقدام دولت برای توسعه این حوزه گفت: بزرگترین چالشی که شاید مانع ورود مردم به این حوزه شود، سرمایه اولیهای است که برای ورود و نصب پنل خورشیدی لازم است و متأسفانه با توجه به جهشهای ارزی و سختتر شدن واردات، بهشکل فزاینده افزایش یافته است؛ تا جایی که حتی در مقایسه با نرخهای جهانی با دلار آزاد نیز شاهدیم برخی قیمتها در بازار گرانتر است.
او تصریح کرد: از این رو، دولت باید هم زمینه واردات پنل را از طریق تخصیص ارز یا تسهیل مقررات گمرکی فراهم کند و هم از سوی دیگر، شرایط تسهیلات بانکی را شفافتر سازد و بخش قابل توجهی از تسهیلات تکلیفی که به بانکها ابلاغ میشود، بر حوزه پنلهای خورشیدی متمرکز شود.
چشمانداز کوتاهمدت و بلندمدت
این کارشناس در مورد چشمانداز کوتاهمدت و بلندمدت گفت: در چشمانداز کوتاهمدت باید واقعبین بود و پذیرفت که در حال حاضر با افزایش غیرمنطقی قیمت پنلهای خورشیدی، توجیه اقتصادی سرمایهگذاری در این زمینه تا حدود زیادی تحت تأثیر قرار گرفته است؛ بنابراین در کوتاهمدت، عدم قطعی و تأمین پایدار برق میتواند انگیزه جدیتری ایجاد کند.
او ادامه داد: در چشمانداز بلندمدت، آنگاه که با تأمین پنلهای خورشیدی در کشور هزینه احداث کاهش یابد و با قوانین جدید بازار تابلوی سبز توسعه پیدا کند، بهطور خلاصه اقتصاد سرمایهگذاری در نیروگاه خانگی توجیه جدی پیدا میکند و آن زمان، مخاطب تجمیعکنندگان تمام مردم و تمام دهکها خواهند بود.
مرادی در پایان گفت: ما میتوانیم به نقطهای برسیم که درصد قابل توجهی از سقف منازل به پنل خورشیدی مجهز شوند؛ چنانکه در بسیاری از کشورهای پیشرو در انرژی سبز این موضوع واقعیت دارد. برای مثال، آلمان، استرالیا، هلند و چین بیش از ۲۰ درصد سقف خانهها، بهویژه در مناطق روستایی و ویلایی خود، به پنل خورشیدی مجهز هستند.