تولید از مرز رکود برگشت؛ برق دوباره ترمز صنعت شد
گزارش شامخ صنعت در مرداد ۱۴۰۵ از بهبود نسبی وضعیت تولید و نزدیکشدن شاخص به محدوده خنثی ۵۰ حکایت دارد؛ با این حال، در پس این بهبود، یکی از مهمترین موانع بازگشت پایدار تولید همچنان پابرجاست: ناپایداری در تامین برق و انرژی.
به گزارش برق مدیا، فعالان اقتصادی در حالی از قطعی برق، کمبود گاز و گازوئیل و دشواری تامین انرژی بهعنوان مشکلات اصلی بنگاهها یاد کردهاند که همزمان انتظارات تولید برای ماه آینده به پایینترین سطح چهارماهه پس از جنگ رسیده است؛ نشانهای از اینکه بهبود تولید هنوز شکننده است و تداوم اختلالات انرژی میتواند مسیر بازگشت ظرفیتهای تولیدی را متوقف یا پرهزینه کند.
شامخ صنعت در مرداد ۱۴۰۵ با ثبت رشدی نسبی به سطح خنثی ۵۰ نزدیک شد و شاخص مقدار تولید محصولات نیز برای نخستینبار پس از یک دوره طولانی با ثبت عدد ۵۱ وارد محدوده رشد شد. اما این نشانههای مثبت در شرایطی ظاهر شدهاند که قطعی برق و دشواری تامین انرژی همچنان از اصلیترین مشکلات بنگاههاست . گزارش مرکز پژوهشهای اتاق ایران نشان میدهد اختلال در تامین برق صرفا به کاهش یا توقف مقطعی تولید محدود نمیشود، بلکه با برهمزدن برنامهریزی تولید، زمانبندی سفارشها و استفاده از ظرفیتهای موجود، هزینه بازگشت بنگاهها به مسیر عادی فعالیت را افزایش میدهد. از همین رو، رشد مرداد را نمیتوان بهتنهایی نشانه تثبیت تولید دانست؛ چراکه همزمان بدبینی نسبت به آینده تولید افزایش یافته و نااطمینانی درباره شرایط اقتصادی و سیاسی، در کنار محدودیتهای انرژی، چشمانداز بنگاهها را تحت فشار قرار داده است.
شاخص مدیران خرید یا همانن شامخ، یک شاخص اقتصادی پیشنگر و کلیدی است که وضعیت رونق، رکود و تغییرات فعالیتهای اقتصادی در سطح کلان (ترکیبی از بخشهای صنعت، خدمات، کشاورزی و معدن) را بهصورت ماهیانه سنجش و ارزیابی میکند و شرایط اقتصاد را قابل پیشبینی میکند.
این شاخص از طریق نظرسنجی مستقیم از مدیران خرید و تامین بنگاههای اقتصادی منتخب در بخشهای مختلف به دست میآید و تصویری روشن و بهموقع از سمت عرضه اقتصاد ارائه میدهد.
تصویر دوگانه از وضعیت صنعت
گزارش شاخص مدیران خرید (شامخ) مرداد ۱۴۰۵ تصویری دوگانه از وضعیت صنعت ارائه میکند؛ از یکسو برخی شاخصهای تولید نشانههایی از بازگشت فعالیت بنگاهها را نشان میدهند و از سوی دیگر، مشکلات ساختاری و بهویژه اختلال در تامین انرژی، همچنان مانع تبدیل این بهبود نسبی به یک روند پایدار است.
بر اساس دادههای منتشرشده، شامخ صنعت در مردادماه با رشد نسبی مواجه شده و به محدوده خنثی ۵۰ نزدیک شده است. همچنین شاخص مقدار تولید محصولات با ثبت عدد ۵۱، برای نخستینبار پس از یک دوره طولانی وارد محدوده رشد شده است. این تغییر میتواند نشانهای از بازگشت بخشی از ظرفیت تولید یا تلاش بنگاهها برای تکمیل سفارشهای موجود باشد.
اما مسئله اینجاست که این رشد در شرایطی اتفاق افتاده که زیرساخت انرژی تولید همچنان با اختلال روبهروست. برق در این میان نقش محوری دارد؛ چراکه قطعیهای برق مستقیما ظرفیت تولید را هدف قرار میدهد و حتی در صورت فراهم بودن مواد اولیه و سفارش، امکان استفاده کامل از ظرفیت کارخانهها را محدود میکند.
از نگاه بنگاهها، مشکل انرژی صرفا «خاموشی» نیست. قطعی برق میتواند موجب توقف خط تولید، اختلال در فرآیندهای پیوسته، افزایش زمان تحویل سفارشها و کاهش بهرهوری شود. در برخی واحدها نیز جبران کمبود برق با استفاده از منابع جایگزین، هزینههای بیشتری به تولیدکننده تحمیل میکند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که مشکلات برق را در کنار کمبود گاز و گازوئیل قرار دهیم. گزارش شامخ نشان میدهد بنگاهها همچنان با دشواری تامین انرژی مواجهاند؛ بنابراین مسئله انرژی از یک اختلال مقطعی به عاملی تبدیل شده که میتواند برنامهریزی تولید را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
تولید صنعتی به پیشبینیپذیری نیاز دارد. بنگاه باید بداند چه میزان برق و گاز در اختیار خواهد داشت تا بتواند درباره میزان تولید، زمانبندی سفارشها، شیفتهای کاری و استفاده از ظرفیت ماشینآلات تصمیم بگیرد. هرچه دسترسی به انرژی بیثباتتر باشد، تصمیمگیری درباره تولید نیز پرریسکتر میشود.
به همین دلیل، اثر قطعی برق را نمیتوان فقط با میزان تولید از دسترفته در زمان خاموشی اندازهگیری کرد. بخشی از اثر خاموشی در اختلال برنامه تولید و کاهش اطمینان بنگاه نسبت به آینده فعالیت خود نمایان میشود.
این مسئله در دادههای مربوط به انتظارات تولید نیز قابل مشاهده است. پس از جنگ، انتظارات تولید برای دو ماه متوالی بهبود نسبی نشان داده بود، اما این روند در مردادماه پایدار نماند و شاخص انتظارات تولید ماه آینده به پایینترین سطح چهارماهه پس از جنگ رسید.
فعالان اقتصادی در همین چارچوب، محدودیتهای اقتصادی، قطعی برق، دشواری تامین مواد اولیه و ابهام نسبت به شرایط اقتصادی و سیاسی را از مهمترین ریسکهای پیش روی تولید عنوان کردهاند.
بنابراین، فاصله میان «بهبود تولید در ماه جاری» و «اطمینان به تداوم تولید در ماههای آینده» یکی از نکات مهم گزارش مرداد است. عدد ۵۱ برای شاخص مقدار تولید، از بازگشت نسبی فعالیت خبر میدهد، اما افت انتظارات تولید نشان میدهد بنگاهها هنوز نسبت به پایدار بودن این روند اطمینان ندارند.
از این منظر، برق یکی از حلقههای تعیینکننده در تبدیل بهبود مقطعی تولید به رشد پایدار است. اگر بنگاه نتواند از تامین مستمر انرژی اطمینان داشته باشد، حتی افزایش تقاضا یا وجود سفارش جدید نیز الزاما به افزایش متناسب تولید منجر نخواهد شد.
در مجموع، دادههای شامخ مرداد را میتوان نشانهای از عبور نسبی صنعت از شوک اولیه و حرکت به سمت تثبیت دانست؛ اما این مسیر همچنان با گلوگاههایی جدی مواجه است. تامین پایدار برق و سایر حاملهای انرژی، در کنار رفع مشکلات مواد اولیه، دسترسی به ارز، اختلالات تجاری و گمرکی و مشکلات حملونقل، از پیششرطهای تداوم این روند محسوب میشود.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی صنعت تنها بازگشت به سطح تولید پیش از شوک نیست؛ بلکه قابل پیشبینی کردن محیط تولید است. برق پایدار، بخشی از این پیشبینیپذیری است. تا زمانی که بنگاهها از میزان و استمرار دسترسی خود به انرژی مطمئن نباشند، بهبود شاخصهای تولید میتواند همچنان شکننده باقی بماند و تصمیمگیری برای استخدام، سرمایهگذاری و توسعه ظرفیت با احتیاط بیشتری انجام شود.