بازگشت هستهای؛ جهان دوباره به ساخت نیروگاههای اتمی رو آورد
جهان در حال ورود به مرحله تازهای از توسعه انرژی هستهای است؛ در حالی که دهها نیروگاه هستهای در کشورهای مختلف در حال ساخت هستند، بیش از صد پروژه دیگر نیز در مرحله برنامهریزی قرار دارند.
به گزارش برق مدیا، بر اساس تازهترین دادههای انجمن جهانی هستهای (World Nuclear Association)، در حال حاضر حدود ۸۰ راکتور هستهای در ۱۵ کشور جهان در حال ساخت است و حدود ۱۲۰ راکتور دیگر نیز در مرحله برنامهریزی قرار دارد. بخش عمده این پروژهها در آسیا متمرکز شدهاند.
این آمار نشان میدهد انرژی هستهای که در سالهای گذشته در برخی کشورها با تردید و حتی برنامه تعطیلی نیروگاهها مواجه بود، بار دیگر در حال بازگشت به برنامههای توسعه برق جهان است.
۴۴۰ نیروگاه هستهای فعال در جهان
امروز حدود ۴۴۰ راکتور هستهای در ۳۱ کشور در حال فعالیت هستند. مجموع ظرفیت این نیروگاهها حدود ۴۰۰ گیگاوات است و آنها در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۶۶۷ تراواتساعت برق تولید کردند؛ رقمی معادل حدود ۹ درصد از کل برق تولیدشده در جهان.
در کنار نیروگاههای فعال، حدود ۳۵ کشور نیز در حال بررسی، برنامهریزی یا آغاز برنامههای هستهای خود هستند.
به این ترتیب، موج جدید توسعه هستهای فقط به کشورهایی که سابقه طولانی در استفاده از انرژی اتمی دارند محدود نیست و کشورهای تازهوارد نیز در حال بررسی این گزینه برای تأمین برق خود هستند.
آسیا در خط مقدم ساخت نیروگاههای جدید
آسیا مهمترین مرکز توسعه نیروگاههای هستهای جدید در جهان است.
چین بهتنهایی ۳۷ راکتور در حال ساخت دارد که مجموع ظرفیت آنها بیش از ۴۲ گیگاوات است. علاوه بر این، ۴۴ راکتور دیگر در این کشور در مرحله برنامهریزی و ۱۴۲ پروژه نیز در مرحله پیشنهاد قرار دارند.
هند نیز ۸ راکتور در حال ساخت با مجموع ظرفیت حدود ۶.۶ گیگاوات دارد و برای ساخت ۱۴ راکتور دیگر برنامهریزی کرده است.
در کنار چین و هند، کشورهایی مانند کرهجنوبی، ترکیه، بنگلادش و روسیه نیز پروژههای جدید هستهای را دنبال میکنند.
ترکیه نیز در حال ساخت نیروگاه آککویو است؛ پروژهای که چهار واحد را شامل میشود. در فهرست انجمن جهانی هستهای، واحدهای اول تا چهارم این نیروگاه در مراحل مختلف ساخت قرار دارند.
پروژههای جدید فقط نیروگاههای بزرگ نیستند
یکی از نکات قابلتوجه در موج جدید توسعه هستهای، ورود فناوریهای جدید به سبد پروژههاست.
در کنار راکتورهای بزرگ چندصد یا هزار مگاواتی، راکتورهای کوچک و ماژولار (SMR) نیز در حال ورود به پروژههای واقعی هستند.
برای نمونه، در چین یک راکتور کوچک ماژولار با ظرفیت ۱۲۵ مگاوات در حال ساخت است. در کانادا نیز پروژه Darlington SMR در فهرست پروژههای در حال ساخت قرار دارد.
انجمن جهانی هستهای میگوید طراحی راکتورهای پیشرفته با هدف کاهش هزینه سرمایهگذاری، افزایش بهرهوری سوخت و بهبود ایمنی در چندین کشور در حال توسعه است و بسیاری از طرحهای جدید در مقیاس کوچکتر طراحی شدهاند.
چرا هستهای دوباره مهم شده است؟
افزایش تقاضای برق، نگرانی درباره امنیت انرژی و نیاز به تولید برق کمکربن، سه عامل مهم در بازگشت انرژی هستهای به برنامههای توسعه کشورها هستند.
نیروگاه هستهای برخلاف نیروگاههای خورشیدی و بادی، وابسته به تابش خورشید یا وزش باد نیست و میتواند بهصورت مستمر برق تولید کند. از سوی دیگر، نیروگاههای هستهای موجود در جهان عملکرد نسبتاً بالایی دارند.
طبق گزارش انجمن جهانی هستهای، نیروگاههای هستهای جهان در سال ۲۰۲۴ بهطور متوسط با ضریب ظرفیت ۸۳ درصد کار کردهاند؛ یکی از بالاترین نرخها در میان منابع تولید برق.
در همین حال، رشد تقاضای برق ناشی از توسعه صنایع، خودروهای برقی، هوش مصنوعی و دیتاسنترها، کشورها را به دنبال منابعی از برق پایدار و قابل اتکا سوق داده است.
یک نکته مهم؛ ساخت نیروگاهها از تعطیلی آنها جلو زده است؟
انجمن جهانی هستهای تأکید میکند که روند فعلی هنوز به معنای جهش سریع ظرفیت هستهای جهان نیست.
در دو دهه گذشته، ۱۱۱ راکتور هستهای تعطیل شدهاند، در حالی که ۱۰۱ راکتور جدید وارد مدار شدهاند. بنابراین بخشی از پروژههای جدید صرفاً جایگزین نیروگاههای قدیمی میشوند.
با این حال، تمرکز بالای پروژههای جدید در آسیا نشان میدهد برخی اقتصادهای بزرگ جهان قصد دارند انرژی هستهای را نه فقط بهعنوان یک فناوری قدیمی، بلکه بهعنوان بخشی از ترکیب برق آینده خود حفظ و توسعه دهند.
چین، هند و روسیه در این روند نقش پررنگی دارند و کشورهای دیگری نیز بهتدریج در حال ورود به این مسیر هستند.
ایران هم در فهرست ساخت نیروگاههای جدید
ایران نیز در این روند بینصیب نیست. در جدول پروژههای در حال ساخت انجمن جهانی هستهای، واحد دوم نیروگاه بوشهر با ظرفیت حدود ۱۰۵۷ مگاوات در فهرست پروژههای در حال ساخت قرار گرفته و زمان هدفگذاریشده برای آغاز فعالیت آن در این جدول، سال ۲۰۲۸ اعلام شده است.
این موضوع نشان میدهد توسعه ظرفیت هستهای، دستکم در برخی کشورها، در کنار تجدیدپذیرها، گاز و سایر منابع تولید برق همچنان بخشی از برنامه تأمین برق آینده است.
هستهای؛ بازگشت به آینده برق؟
دادههای جدید انجمن جهانی هستهای یک تصویر روشن از وضعیت فعلی ارائه میکند: حدود ۸۰ راکتور در حال ساخت، حدود ۱۲۰ پروژه برنامهریزیشده و حدود ۴۴۰ راکتور فعال.
بخش عمده این حرکت در آسیا اتفاق میافتد؛ جایی که کشورهایی مانند چین و هند به دنبال افزایش ظرفیت تولید برق برای پاسخ به رشد سریع تقاضای انرژی هستند.
بنابراین، اگرچه انرژی هستهای هنوز با چالشهایی مانند هزینه بالای ساخت، زمان طولانی اجرای پروژهها و مدیریت پسماند روبهروست، اما آمار پروژههای جدید نشان میدهد که دوران کنار گذاشتن انرژی اتمی دستکم برای بخش بزرگی از جهان به پایان نرسیده است.