دو راهکار برای یک بحران؛ مدیریت مصرف و توسعه تجدیدپذیرها
ناترازی برق در سالهای اخیر به یکی از مهمترین چالشهای بخش انرژی کشور تبدیل شده، نسخه مسئولان برای حل این چالش، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بوده است. اما آیا واقعا این نسخه میتواند راه علاج ناترازی باشد؟
به گزارش برق مدیا، کارشناسان معتقدند گسترش نیروگاههای خورشیدی و بادی، در کنار مدیریت مصرف، میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش شکاف میان تولید و مصرف برق ایفا کند.
همچنین برق پاک میتواند نقش موثری حتی در ناترازی گازی کشور که در سالهای اخیر نگرانکننده هم شده، داشته باشد، چرا که افزایش ظرفیت تولید برق پاک، علاوه بر کاهش فشار بر شبکه، با توسعه خودروهای برقی و کاهش مصرف سوختهای فسیلی، امکان آزادسازی بخش قابل توجهی از فرآوردههای نفتی برای صادرات و افزایش درآمدهای ارزی کشور را نیز فراهم میکند.
از سوی دیگر ارزیابیها هم حاکی از این است که تلفیق دو راهبرد «مدیریت و صرفهجویی در مصرف انرژی» و «توسعه انرژیهای تجدیدپذیر» در بخشهای مختلف، از جمله صنعت و حملونقل، میتواند ناترازی انرژی را به طور کامل جبران کند.
ذخیرهسازی؛ چالش امروز یا آینده؟
یکی از دغدغههای مطرح در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، مسئله ذخیرهسازی برق است؛ موضوعی که بسیاری از کشورهای پیشرو نیز با آن مواجه هستند. با این حال، برخی کارشناسان بر این باورند که ایران در شرایط فعلی با نیاز فوری به سرمایهگذاری گسترده در سامانههای ذخیرهسازی روبهرو نیست و تا زمانی که سهم انرژیهای تجدیدپذیر به حدود ۳۰ درصد از تولید برق کشور نرسد، شبکه برق ایران با اتکا به ظرفیت نیروگاههای گازی و برقآبی توان مدیریت نوسانات تولید را خواهد داشت.
دلیل این موضوع هم این است که نیروگاههای گازی میتوانند در زمان افت تولید انرژیهای تجدیدپذیر، نقش پشتیبان شبکه را ایفا کنند. همچنین ظرفیت ۱۲ هزار و ۵۰۰ مگاواتی نیروگاههای برقآبی این امکان را فراهم میکند که با افزایش تولید برق خورشیدی در ساعات روز، مصرف آب سدها به زمان اوج مصرف شب منتقل شده و بخشی از نیاز شبکه از این طریق تامین شود.
به طور مثال، ظرفیت نیروگاههای تلمبهذخیرهای مانند سیاهبیشه، میتواند در ذخیره انرژی تولیدی روز و تزریق آن در ساعات اوج مصرف شب موثر باشد. از این رو، در شرایط فعلی اولویت سرمایهگذاری باید بر توسعه ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر متمرکز باشد و نه خرید گسترده تجهیزات ذخیرهسازی پرهزینه.
سوالی که همزمان با اوج گرفتن مصرف برق و اعمال خاموشیها بسیار مطرح میشود این است که چرا توسعه تجدیدپذیرها با کندی پیش رفته و همچنان با وجود ظرفیتها از این امکان به خوبی استفاده نشده است؟
کارشناسان سه عامل اصلی را در عقبماندن کشور از اهداف تعیینشده در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر موثر میدانند.
نخست، نبود شناخت کافی نسبت به ظرفیتها و مزایای انرژیهای تجدیدپذیر در بخشی از ساختار مدیریتی کشور است. به اعتقاد آنها، سابقه طولانی اتکای ایران به نفت و نیروگاههای حرارتی موجب شده این تصور در سالهای گذشته شکل بگیرد که تامین برق تنها از طریق نیروگاههای حرارتی امکانپذیر است.
عامل دوم، نظام یارانهای سوخت است. کارشناسان معتقدند عرضه سوخت ارزان به نیروگاههای حرارتی باعث شده هزینه واقعی تولید برق فسیلی به درستی منعکس نشود و این تصور نادرست ایجاد شود که برق تولیدی از نیروگاههای حرارتی ارزانتر از برق خورشیدی و بادی است؛ در حالی که بر اساس مطالعات اقتصادی، هزینه تولید برق از منابع تجدیدپذیر در بسیاری از موارد رقابتیتر و حتی کمتر از برق حرارتی و هستهای است.
عامل سوم نیز محدودیتهای ناشی از دسترسی به فناوریهای نوین و شرایط بینالمللی عنوان میشود که تامین تجهیزات و انتقال فناوری را با دشواری مواجه کرده است.
با این حال، کارشناسان معتقدند در سالهای اخیر اراده جدیتری برای توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در وزارت نیرو و سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا) شکل گرفته است و در صورت رفع موانع موجود، میتوان انتظار داشت ظرفیت نیروگاههای خورشیدی و بادی کشور با سرعت بیشتری افزایش یابد و سهم این منابع در تامین برق کشور به طور محسوسی رشد کند.